Kısa cevap: Yeni bir evcil hayvan sahiplendiğinizde ilk yapılacak işlerden biri, hayvanı bir veteriner hekime göstermek ve aşı takvimini başlatmaktır. Yavrularda aşılar genellikle 6-8 haftalıktan itibaren birkaç doz halinde uygulanır, ardından yılda bir tekrar edilir. Sağlıklı yetişkin hayvanlarda yılda en az bir genel kontrol, yaşlı hayvanlarda ise altı ayda bir kontrol önerilir. Aşı, iç-dış parazit koruması ve düzenli veteriner kontrolü birlikte düşünüldüğünde, evcil hayvan veteriner kontrol aşı üçlüsü bakımın en temel ayağını oluşturur.
Aşılar, bağışıklık sistemine bir hastalığın etkenini tanıtarak vücudun önceden savunma hazırlığı yapmasını sağlar. Yavru hayvanlar anne sütüyle geçici bir bağışıklık alır, ancak bu koruma birkaç hafta içinde zayıflar. İşte tam bu aralıkta aşılama devreye girer; bu nedenle aşıların zamanında yapılması, hangi aşının yapıldığından bazen daha kritiktir.
Aşı, hastalığı yüzde yüz engellemekten çok, hastalanma ihtimalini ve hastalığın şiddetini büyük ölçüde azaltır. Aşılı bir hayvan hastalansa bile tabloyu genellikle çok daha hafif atlatır. Ayrıca kuduz gibi bazı hastalıklar insanlara da bulaşabildiği için aşılama, evdeki insanların sağlığını da ilgilendirir.
Köpeklerde yaygın olarak uygulanan aşılar arasında karma aşı (parvovirüs, distemper, hepatit, parainfluenza gibi hastalıkları kapsar), kuduz aşısı ve yaşam koşullarına göre önerilen leptospiroz veya köpek öksürüğü (bronşit kompleksi) aşıları bulunur. Karma aşı yavrulukta 2-4 hafta arayla birkaç doz halinde tamamlanır. Kuduz aşısı genellikle üçüncü aydan sonra yapılır ve düzenli olarak tekrarlanır; birçok yerde yasal bir zorunluluktur ve kimliklendirme ile birlikte kayda geçer.
Kedilerde karma aşı; panlökopeni ile üst solunum yolu hastalıklarına yol açan viral etkenleri hedefler. Lösemi (FeLV) aşısı, özellikle dışarı çıkan ya da çok kedili ortamda yaşayan kediler için önerilir ve öncesinde test yapılması istenebilir. Kuduz aşısı kedilerde de uygulanır. Tamamen ev içinde yaşayan bir kedi bile ayakkabı, kıyafet veya pencere kenarındaki temaslarla etkenlerle karşılaşabileceği için aşı programı atlanmamalıdır.
Kuşlarda ve kemirgenlerde rutin aşı programı kedi-köpeklerdeki kadar standart değildir. Bu türlerde koruma daha çok temiz barınak, kaliteli beslenme, karantina ve düzenli muayene ile sağlanır. Yeni bir kuş eve geldiğinde diğer kuşlardan bir süre ayrı tutulması ve bir hekim tarafından görülmesi en doğru yaklaşımdır.
| Dönem | Yapılması Gerekenler |
|---|---|
| Sahiplenmeden sonraki ilk hafta | Genel muayene, dışkı incelemesi, parazit kontrolü, aşı planının çıkarılması |
| 6-16 hafta (yavruluk) | Karma aşı dozları, kuduz aşısı, iç parazit tedavileri |
| 6-8 ay | Kısırlaştırma değerlendirmesi, diş ve gelişim kontrolü |
| Yetişkinlik (1-7 yaş) | Yıllık muayene, aşı tekrarı, kilo ve diş takibi |
| Yaşlılık (7 yaş üzeri) | 6 ayda bir kontrol, kan tahlili, eklem ve böbrek takibi |
Türe, ırka ve yaşam koşullarına göre bu takvim değişebilir. Kesin program her zaman hayvanı muayene eden hekim tarafından belirlenmelidir.
Veteriner kontrolleri arasındaki dönemde en iyi gözlemci sizsiniz. Haftada birkaç dakikanızı ayırarak yapacağınız basit bir kontrol, birçok sorunu erken yakalamanızı sağlar:
Küçük bir defterde ya da telefonunuzda aşı tarihlerini,