Kısa cevap: Evcil hayvan temizliği tüy bakımı ile başlar. Kısa tüylü kedi ve köpekler için haftada bir tarama, uzun tüylü ırklar için günlük fırçalama yeterlidir. Köpekler ortalama 4-8 haftada bir, kediler ise çoğu zaman yılda birkaç kez ya da hiç yıkanmadan temiz kalır. Diş temizliği ise haftada en az iki-üç gün, tercihen her gün yapılmalıdır. Bu üç alışkanlığı düzenli hale getirdiğinizde tüy dökümü, kötü koku ve deri problemlerinin büyük kısmı kendiliğinden azalır.
Fırçalama, ölü tüyleri ve deri döküntülerini uzaklaştırırken deri üzerindeki doğal yağı da tüy boyunca dağıtır. Bu yağ tabakası tüyün su itici özelliğini ve parlaklığını korur. Düzenli fırçalanmayan hayvanlarda ölü tüyler alt katmanda sıkışır, hava almayan bölgelerde nem birikir ve deri iltihabı ya da mantar için uygun bir ortam oluşur.
Fırçalama aynı zamanda haftalık bir muayenedir. Elinizi tüyün altından geçirdiğinizde kene, şişlik, kabuklanma, kepek veya ağrılı bir bölgeyi fark etmeniz kolaylaşır. Sağlık takibi konusunu okurken göreceğiniz gibi, erken fark edilen bir cilt sorunu genellikle basit bir müdahaleyle çözülür.
Bakım sıklığını belirleyen şey ırkın adı değil, tüyün yapısıdır. Aşağıdaki tablo yeni başlayanlar için pratik bir başlangıç noktasıdır.
| Tüy tipi | Fırçalama sıklığı | Uygun alet |
|---|---|---|
| Kısa ve sık (Labrador, tekir kedi) | Haftada 1-2 | Kauçuk fırça, lastik eldiven |
| Çift katmanlı (Husky, Golden, Ankara kedisi) | Haftada 2-3, döküm mevsiminde her gün | Alt tüy tarağı, seyreltici |
| Uzun ve ince (Persian, Yorkshire) | Her gün | Metal tarak, iğneli fırça |
| Kıvırcık/keçeleşen (Poodle, Bichon) | Her gün + 6-8 haftada bir tıraş | Slicker fırça, geniş dişli tarak |
Uzun tüylü hayvanlarda en sık yapılan hata, yalnızca üst tüyü taramaktır. Fırça deriye kadar inmiyorsa alt katmanda keçeleşme sessizce büyür. Tüyü tutamlara ayırıp kökten uca doğru, kısa hareketlerle çalışın. Karışmış bir bölgeyle karşılaşırsanız çekmeyin; parmaklarınızla açmayı deneyin, olmuyorsa makasla kesmek yerine bir kuaförden yardım isteyin. Deri, tüyün içine doğru çekilebildiği için makas kazaları oldukça yaygındır.
Sık banyo, deriyi koruyan yağ tabakasını sıyırdığı için ters etki yaratır ve kuruluk, kaşıntı, hatta daha fazla tüy dökümüne yol açar. Sağlıklı bir köpek için 4-8 hafta arası genellikle yeterlidir; çamurda oynayan ya da deri tedavisi gören köpeklerde bu aralık veteriner önerisiyle değişir.
Kediler kendilerini temizler. Yaşlı, aşırı kilolu, uzun tüylü ya da bir şeye bulaşmış kediler dışında banyoya çoğu zaman gerek yoktur. Kedinizi yıkamanız gerekirse suyu az tutun, kulaklarına su kaçırmayın ve işlemi kısa bitirin.
Ağız bakımı, tüy bakımından bile önemli olabilir; çünkü diş taşı ve dişeti iltihabı ağrı, iştahsızlık ve kalıcı diş kaybına kadar gidebilir. Hedef, her gün ya da en az haftada üç kez fırçalamaktır.
İnsan diş macunu asla kullanılmaz; içindeki flor ve tatlandırıcılar yutulduğunda zararlıdır. Fırçalamaya ek olarak dental çiğneme ürünleri destek olabilir ama fırçanın yerini tutmaz. Ağızdan gelen keskin bir koku, kanayan dişeti ya da tek taraflı çiğneme veteriner kontrolü gerektirir.
Tırnaklar yürürken zemine değecek kadar uzamışsa kesilmelidir. Pembe canlı dokuya (pulpa) yaklaşmadan, ucundan azar azar alın. Kedilerde tırmalama tahtası tırnak sağlığının doğal parçasıdır; güvenli yaşam ortamı kurarken buna yer ayırmak faydalı olur.
Kulakları haftada bir gözle kontrol edin. Nemli pamukla yalnızca görünen kısmı silin, kulak kanalına hiçbir şey sokmayın. Koyu renkli akıntı, koku veya sürekli kafa sallama enfeksiyon işaretidir. Gözlerde biriken çapağı ıslak pamuk