Kısa cevap: Kemirgen ailesine giren küçük evcil hayvanlar (hamster, tavşan, ginepig ve halk arasında maymuncuk diye anılan küçük türler) sürekli hareket etmeye, kemirmeye ve saklanmaya programlı canlılardır. Bu yüzden bakımın temeli üç başlıkta toplanır: geniş ve doğru donatılmış bir kafes, lifli ağırlıklı sabit bir beslenme düzeni ve düzenli temizlik. Bu üçü oturduğunda küçük dostunuzun günlük bakımı günde 10-15 dakikayı geçmez.
Kedi ve köpek bakımına alışkın biri için en şaşırtıcı nokta, bu hayvanların av hayvanı olmasıdır. Yani doğada avlanan tarafta yer alırlar. Bunun pratikteki karşılığı şudur: ani hareketlerden, yüksek sesten ve yukarıdan uzanan ellerden korkarlar. Güven kazanmak zaman alır ve bu süreçte zorlamak, hayvanın stres yaşamasına, hatta hastalanmasına yol açar.
İkinci fark, dişlerinin ömür boyu uzamasıdır. Kemirmek onlar için bir alışkanlık değil, zorunluluktur. Kemirecek uygun malzeme bulamayan bir hayvan kafes tellerini kemirir ya da diş sağlığı bozulur. Üçüncü fark ise sindirim sistemidir; özellikle tavşan ve ginepiglerde sindirim neredeyse sürekli çalışmak zorundadır, birkaç saatlik açlık bile ciddi sorun yaratabilir.
Mağazalarda satılan kafeslerin çoğu, üzerinde yazan hayvan için gerçekte küçüktür. Kural basittir: taban alanı, kat sayısından daha önemlidir. Hamster koşmak, tavşan zıplamak, ginepig ise düz hatta yürümek ister.
Altlık olarak çam ve sedir talaşından kaçının; solunum yollarını tahriş eden uçucu yağlar içerir. Kavak talaşı, kağıt bazlı altlıklar ya da samanla desteklenmiş kağıt peletler daha güvenlidir. Kafesi radyatör önüne, doğrudan güneş alan pencere kenarına ve televizyonun yanına koymayın; ani sıcaklık değişimi ve titreşim bu hayvanları yorar. Evin genelini güvenli hale getirme mantığı burada da geçerlidir: serbest dolaşma saatlerinde açıkta duran kablolar, saksı bitkileri ve kapı aralıkları en sık kaza nedenidir.
Yeni başlayanların en sık yaptığı hata, renkli tohum karışımlarını ana besin sanmaktır. Bu karışımlar yağlıdır ve hayvan sadece sevdiği taneleri ayıklar, geri kalanı bırakır. Doğru düzen şöyledir:
| Hayvan | Ana besin | Destek | Kaçınılacak |
|---|---|---|---|
| Tavşan | Sınırsız kuru ot (saman) | Az miktarda pelet, taze yeşillik | Ekmek, süt, bisküvi, çok fazla havuç |
| Ginepig | Saman + C vitaminli pelet | Biber, maydanoz gibi C kaynakları | Kalsiyumu aşırı yeşillikler |
| Hamster | Dengeli pelet karışımı | Az tohum, küçük sebze parçası | Turunçgil, soğan, sarımsak, çikolata |
Su her gün tazelenmelidir. Damlalıklı biberonlar pratiktir ama tıkanabilir; sabahları elinizle deneyip su akıp akmadığını kontrol edin. Genel beslenme ilkelerinde olduğu gibi burada da ani mama değişiminden kaçının, yeni besinleri birkaç gün içinde azar azar tanıtın.
Tüy bakımı türe göre değişir; uzun tüylü tavşanlar haftada birkaç kez taranmalı, kısa tüylü hamsterlar ise kendi temizliğini yapar. Bu hayvanları asla suyla yıkamayın; ıslanmak hızla üşümelerine yol açar.
Av hayvanları hastalığını saklar. Bu yüzden belirti göründüğünde durum genellikle ilerlemiştir. Şu işaretlerde vakit kaybetmeden egzotik hayvan gören bir veteriner hekime gidin: 12 saat boyunca hiç yem yememe, dışkının kesilmesi veya sulanması, burun-göz akıntısı, hırıltılı nefes, köşede kambur duruş, ağızda sürekli ıslaklık (diş problemi işareti). Aşı ve düzenli sağlık takibi kedi-köpeklerdeki kadar yaygın olmasa da yıllık genel kontrol, özellikle tavşanlarda faydalıdır.